De Belgische rechtsstaat

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens veroordeelde de Belgische Staat op 9 april 2026 nog maar eens wegens de gebrekkige opvang van asielzoekers. Deze kwetsbare mensen kregen niet waar ze recht op hadden, ondanks het feit dat Belgische rechters reeds hadden bevestigd dat ze opgevangen moesten worden.

In het migratierecht is het schering en inslag: België werd al meer dan 15.000 keer veroordeeld wegens het schenden van de rechten van asielzoekers, er werden voor ettelijke miljoenen dwangsommen opgelegd. Zelfs het Grondwettelijk Hof en de Raad van State menen dat het opvangbeleid onwettig is. Bijna 500 ambtenaren van Fedasil schreven een open brief en weigeren nog uitvoering te geven aan de illegale bevelen die ze van hogerhand opgelegd krijgen. De opvangcrisis is al lang geen crisis meer, maar een zelf gecreëerd probleem om onmenselijk op te treden tegen vluchtelingen.

Elke democratische regering zou zich schamen en zorgen dat het eigen illegale optreden zou worden rechtgezet. Maar de Belgische staatssecretaris van migratie klopt zich op de borst en doet gewoon verder. En de rest van de regering? Op een enkele reactie na, hult die zich volledig in stilzwijgen. Geen regeringscrisis, geen ontslag, zelfs geen bijsturing van het beleid.

En dat is een groot probleem.

Niet enkel voor de betrokken asielzoekers, maar voor de onze hele rechtsstaat.

Want vergis u niet, het gaat niet enkel over de opvang van vluchtelingen. België werd ook al talloze keren veroordeeld wegens de onmenselijke situatie in de overbevolkte gevangenissen, wegens de situatie van de geïnterneerden, wegens de lange wachtlijsten in de zorgsector en wegens de te trage werking van justitie.

Indien de overheid de uitspraken van rechters -tot de hoogste rechtscolleges toe- niet meer respecteert, dan komt het hele rechtssysteem in gevaar. Waarom zou een gewone burger zich nog aan de wet moeten houden, als men rechterlijke beslissingen gewoon naast zich neer mag leggen? Als de overheid zich boven de wet mag stellen, welke bescherming blijft er dan over voor de burgers? Men welk recht mag België zich dan nog een rechtsstaat noemen en zich moreel verheven voelen boven zoveel andere landen? Er zijn alsmaar meer raaklijnen met de werkwijze van VS-president Trump.

Grondwetsspecialisten trokken aan de alarmbel, magistraten schreeuwden het reeds uit tijdens verschillende acties: onze rechtsstaat is in gevaar. De rechtsstaat lijkt enkel nog te gelden voor bepaalde groepen. Een steeds groter aantal mensen valt daarbuiten. Voor wie zwak is of voor wie het niet eens is met het beleid, geldt het recht blijkbaar minder.

Wie daar niet tegen protesteert, legitimeert dat stilzwijgend. En neemt afscheid van de rechtsstaat.

Maar wie zijn stem laat horen, kan het verschil maken. De rechtsstaat is geen abstract principe, maar iets wat wij elke dag samen vormgeven en verdedigen. Door te spreken, te protesteren en niet weg te kijken.